• BIST 98.991
  • Altın 219,801
  • Dolar 5,5632
  • Euro 6,4169
  • İstanbul 18 °C
  • Ankara 12 °C

Psikolojik İhtiyaçlarınız Yeterince Karşılanıyor mu?

Dr. Tayfun DOĞAN

Yeme, içme, nefes alıp verme ve cinsellik temel fizyolojik ihtiyaçlarımızdandır.

Bu fizyolojik (bedensel) ihtiyaçlarımızın yeterli düzeyde karşılanması yaşam kalitemiz ve sağlığımız açısından önemlidir. Bedensel ihtiyaçlarımız gibi psikolojik ihtiyaçlarımız da söz konusudur.

Ruh sağlığının korunması ve bunun da ötesinde mutlu olabilmek için psikolojik ihtiyaçların yeterli düzeyde karşılanması zorunludur.

Nedir psikolojik ihtiyaçlar?

İnsanların psikolojik ihtiyaçlarının neler olduğu ile ilgili bilim insanlarının farklı görüşleri bulunmaktadır. İnsan tahmin edebildiğimizin de ötesinde, ruhsal ve manevi güçlere ve potansiyele sahip bir varlıktır. Bundan dolayı, bu ihtiyaçlardan bazıları insanın yüksek ve çok ileri düzeylere gelebilmesi için gerekli olan ihtiyaçlardır. Birazdan bu ileri düzey psikolojik ihtiyaçlara değineceğim.

Edward Deci ve Richard Ryan, insanın üç temel psikolojik ihtiyacı olduğundan bahsetmektedir. Bu ihtiyaçlar, özerklik ihtiyacı, ilişki ihtiyacı ve yeterlik ihtiyacıdır.

Özerklik ihtiyacı, bireyin kendisini bağımsız hissetmesi, yaşamıyla ilgili kendi kararlarını kendisinin alabilmesi ile ilgilidir. Özerklik ihtiyacı yeterince karşılanmamış birey kendisini baskı altında hissedecektir.

İlişki ihtiyacı, bireyin derin, doyurucu ve sağlıklı ilişkilere ihtiyaç duymasıdır. İlişki ihtiyacı, insanın sosyal bir varlık olmasının gereğidir. Yalnızlık ve sosyal destek yetersizliği birey için pek çok psikolojik sorunun kaynağıdır.

Yeterlik ihtiyacı ise, bireyin kendisini yeterli hissetmesi ve öz-güveninin yerinde olması ile ilgilidir. Her insan kendisini belli konularda yeterli hissetmek ister. Yeterlilik ihtiyacı karşılanmış bir birey işe yaradığını, değerli olduğunu hisseder. Tersi durumda ise yetersizlik, değersizlik ve işe yaramazlık duyguları bireye hakim olur.

Şema terapinin kurucusu olan Jeffrey E. Young ise beş temel psikolojik ihtiyaçtan bahsetmektedir. Bu ihtiyaçlardan bazıları yukarıda saydıklarımızla örtüşürken bazıları ise farklıdır. Young özellikle bu ihtiyaçların çocukluk döneminde karşılanmasının psikolojik sağlık açısından çok önemli olduğunu vurgulamaktadır. Young’ın ortaya koyduğu psikolojik ihtiyaçlar; başkalarına güvenli bağlanma, özerklik, kendini ifade etme ihtiyacı, özgüven ve kendiliğindenlik ihtiyacı, gerçekçi sınırlar ve özdenetim ihtiyacıdır.

İhtiyaçlar konusunda ilk çalışan bilim adamlarından olan Abraham Maslow ise fizyolojik, güvenlik ve psikolojik ihtiyaçları beraber ele almıştır. Maslow’un ortaya koyduğu modelde psikolojik ihtiyaçlar olarak ait olma ihtiyacı ve kendini gerçekleştirme ihtiyaçlarını görüyoruz. 

Erich Fromm da insan için ilişki, kimlik, aşkınlık ve bir yönelim nesnesine duyulan ihtiyaç (dini, manevi ihtiyaç) gibi ihtiyaçlardan söz etmiştir.

Kendini gerçekleştirme ihtiyacı ve aşkınlık ihtiyacı yukarıda bahsettiğimiz daha ileri düzey psikolojik ihtiyaçlardandır.

Oldukça kapsamlı ve derinliği olan psikolojik ihtiyaçlar konusunu bir köşe yazısında tüm boyutları ile ele almak mümkün değil elbette. Ancak en azından temel düzeyde insanın hangi psikolojik ihtiyaçlarının olduğuna değinmeye çalıştım. Daha ayrıntılı bilgi edinmek isteyenleri yazıda adı geçen bilim insanlarının eserlerine havale ediyorum.

Doç. Dr. Tayfun Doğan

dogantayfun@msn.com

Bu yazı toplam 600 defa okunmuştur.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2016 Birinci Bölge | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.